Explosiegevaar of papieren risico?
1 februari 2026

Dossier ammoniak en atex: doorbraak in zicht

Door: Davey Gerlings


Binnen de koel- en vriessector speelt al enige tijd een discussie rondom ammoniakkoelinstallaties en de toepassing van ATEX-wetgeving. In verschillende gevallen worden machinekamers van ammoniakinstallaties bij inspecties aangemerkt als ATEX zone 2. Dat heeft grote gevolgen: elektrische installaties moeten in explosieveilige uitvoering worden uitgevoerd, gereedschap moet EX-gecertificeerd zijn en onderhoudswerkzaamheden worden complexer en kostbaarder. Toch groeit het besef dat deze classificatie in veel gevallen niet in verhouding staat tot de werkelijke risico’s.


Wat is ATEX eigenlijk?

ATEX is Europese wetgeving die bedoeld is om werknemers te beschermen tegen risico’s van explosieve atmosferen. Bedrijven moeten beoordelen of brandbare gassen, dampen of stoffen zich kunnen ophopen en op basis daarvan zogenaamde ATEX-zones vaststellen. In een zone 2 kan een explosieve atmosfeer incidenteel voorkomen, waardoor aanvullende eisen gelden voor apparatuur en werkzaamheden. In sectoren waar met brandbare gassen wordt gewerkt, is dat een logische benadering. Maar bij ammoniakkoelinstallaties ligt de situatie anders.


Veiligheidsstrategie rond ammoniak

Ammoniak (NH₃) heeft bijzondere eigenschappen. Het is in theorie brandbaar, maar staat in de praktijk vooral bekend om zijn toxische eigenschappen. Daardoor is de veiligheidsstrategie bij ammoniakinstallaties anders ingericht dan bij klassieke brandbare gassen. Binnen de sector gelden duidelijke detectie- en veiligheidsniveaus. Zo wordt ammoniak al ruimschoots onder gevaarlijke niveaus gedetecteerd. Een waarschuwing kan al plaatsvinden bij ongeveer 25 ppm, waarna bij 200 ppm een alarm wordt geactiveerd en de mechanische ventilatie start. Bij 500 ppm wordt de installatie automatisch stilgezet, elektrische systemen spanningsloos gemaakt en de locatie ontruimd. Alleen speciaal opgeleid personeel mag onder strikte voorwaarden nog handelen. Deze waarden liggen vele malen lager dan de concentraties waarbij explosiegevaar überhaupt aan de orde zou zijn. De explosiegrenzen van ammoniak liggen namelijk rond 15 tot 28 volumeprocent in lucht, oftewel circa 150.000 tot 280.000 ppm. Met andere woorden: in een realistische bedrijfsomgeving worden gevaarlijke situaties al lang gedetecteerd en bestreden voordat explosierisico’s relevant worden.


Technisch dichte systemen

Daarnaast zijn ammoniakinstallaties ontworpen als technisch dichte systemen. Tijdens normaal bedrijf treden er geen emissies op en wordt de installatie continu bewaakt met gasdetectie, ventilatie en organisatorische maatregelen. Onder deze omstandigheden wordt het ontstaan van een explosieve atmosfeer als redelijkerwijs uitgesloten beschouwd. Het primaire risico van ammoniak is dan ook toxisch van aard, niet explosief.


Sector in actie

De mogelijke classificatie van machinekamers als ATEX zone 2 heeft grote financiële en organisatorische gevolgen voor bedrijven in de sector. Daarom heeft Nekovri dit onderwerp samen met het Expertteam Techniek actief opgepakt. In nauwe samenwerking met experts uit de sector is het onderwerp inhoudelijk uitgewerkt. Daarbij zijn gesprekken gevoerd met keuringsinstanties, andere brancheorganisaties en toezichthouders. Ook vindt overleg plaats met het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de Arbeidsinspectie.

Daarnaast is een praktijkcase uit de sector gebruikt om de problematiek concreet te maken en de discussie met betrokken partijen te voeren.


Voorzichtig optimisme

Het traject loopt inmiddels al geruime tijd en vraagt veel inzet van de betrokken specialisten. Binnen het Expertteam Techniek van Nekovri is de afgelopen periode intensief gewerkt aan de inhoudelijke onderbouwing van het sectorstandpunt. Daarvoor zijn onder meer een factsheet, scenario-uitwerkingen en een sectorbrede risicobenadering opgesteld. Deze documenten laten zien hoe de veiligheidsstrategie rond ammoniak in de praktijk werkt, welke alarmniveaus gelden en welke maatregelen bedrijven nemen bij een mogelijke lekkage. Daarmee wordt ook duidelijk dat het explosierisico in de praktijk een zeer beperkte rol speelt in vergelijking met het toxische risico.

De Arbeidsinspectie heeft aangegeven op korte termijn met een reactie te komen. In de gevoerde gesprekken werd bovendien duidelijk dat het standpunt van de sector op meerdere punten wordt begrepen. Zo kan via de bestaande instrumenten, zoals de RI&E en de risicobeoordeling van installaties, al een groot deel van de redenering worden gevolgd. Dat geeft niet alleen hoop, maar ook de verwachting dat er binnenkort meer duidelijkheid komt. Niet om regels te ontlopen, maar om te zorgen dat veiligheidsmaatregelen proportioneel en effectief blijven. Want uiteindelijk is dat waar het om draait: veiligheid die werkt in de praktijk.

Deel direct via:

Relevante berichten


16 oktober 2026
In het kort: • Door verouderde software konden hackers de koelsystemen van Franse supermarkten manipuleren. • Door de opkomst van AI zijn nieuwe veiligheidsmaatregelen al snel verouderd. • Bedrijven lopen vaak achter op het gebied van cybersecurity. Franse supermarkten zitten met een miljoenenschade na een hack van hun koelsystemen. Steeds meer van dergelijke infrastructuur is gekoppeld aan internet. Met AI is het gemakkelijker speuren naar kwetsbaarheden in software en daarmee nemen de risico’s toe. ‘Wat wij doen, zou eigenlijk aangemerkt moeten worden als cruciale infrastructuur’, zegt Davey Gerlings, die de Nederlandse koel- en vrieshuizen vertegenwoordigt namens belangenvereniging Nekovri. De cyberaanval in Frankrijk bewijst dat volgens hem nog maar eens. Zijn leden bewaren ‘87% van het eten in Nederland’. Hacks zoals in Frankrijk hebben zijn leden nog niet meegemaakt, zegt Gerlings. Maar een van hen merkte wel raar gedrag bij handscanners uit China waarmee de voorraad wordt bijgehouden. ‘De gegevens kwamen terecht bij allerlei servers in de wereld.’ Er was, net als bij de Franse koelinstallaties, een koppeling van de software met internet. Operationele gang van zaken Waar het bij hacks vaak gaat om ransomware en data van bedrijven, laten de koelingen zien dat hackers dankzij die koppeling van software met internet ook de operationele gang van zaken kunnen verstoren. Franse supermarkten zitten met tientallen miljoenen aan schade. Het begon bij het besturingssysteem voor de koelinstallaties, voorheen niet het eerste waar hackers zich op zouden richten. ‘Want het kost moeite om daar een ingang te vinden. Maar dat is met AI gemakkelijker geworden. De deur staat verder open voor ze’, zegt Christo Butcher, consultant bij cybersecuritybedrijf Nedscaper. Hij verwacht om die reden vaker dit soort aanvallen. Er komt steeds meer webtoegang tot software. Het draagt bij aan het gemak. Voeg daarbij de sensoren en andere apparaten van het ‘internet der dingen’ die allemaal koppelen via het web, en het ‘aanvalsoppervlak’ voor hackers wordt met de dag groter. Weggestopt ‘Van industriële controlesystemen wordt vaak gedacht dat ze veilig weggestopt zijn op geïsoleerde netwerken, maar helaas is die aanname niet altijd waar’, schreef het Amerikaanse cybersecuritybedrijf Claroty in augustus. Het wees toen al op kwetsbaarheden in de deze week gehackte software van koelinstallaties. Het probleem in Frankrijk begon bij software van het Deense Danfoss, waarmee supermarkten op afstand de temperatuur van koelinstallaties kunnen aanpassen. Door een kwetsbaarheid in de software en andere beveiligingsissues, zoals rond wachtwoordbeheer, konden hackers binnenkomen. Bij zeker 150 supermarkten van Intermarché konden ze de temperatuur zes uur lang verhogen naar 50 graden Celsius. Ook tachtig supermarkten van Carrefour werden geraakt. ‘Het zijn vaak systemen waarvan je niet direct verwacht dat ze essentieel zijn voor je bedrijfsvoering die achteraf toch kritisch blijken te zijn’, zegt Bart Scholten, Unit Manager Cybersecurity bij Kiwa en gespecialiseerd in de beveiliging van operationele technologie. ‘Denk aan toegangscontroles, branddetectie, noodstroomvoorzieningen of gebouwverlichting. Als een bedrijf alleen al niet beschikt over de juiste verlichting, waardoor het donker blijft, kan het soms niet verder met zijn processen.’ Verouderde firmware Volgens Danfoss gebruikten de supermarkten oudere installaties die niet meer voorzien worden van zijn softwareupdates (firmware). Dergelijke updates repareren veiligheidsproblemen. Maar ook jongere koelsystemen bleken volgens het Deense bedrijf niet voorzien te zijn van de nieuwste firmware, die het uitbracht in augustus, na de waarschuwing van Claroty. ‘Zeker met de komst van AI is het belangrijk om continu de maatregelen die je neemt op het gebied van cybersecurity tegen het licht te houden’, zegt Scholten. ‘Het gaat nu gewoon heel erg snel. Als je state-of-the-artveiligheidsmaatregelen hebt geïmplementeerd, dan kan dat zelfs een aantal weken later al verouderd zijn. Een bedrijf moet daar continu mee bezig zijn, maar bij een heleboel organisaties is er nog een hoop te doen op het gebied van cybersecurity. Met name operationele technologie en kritieke infrastructuur.’ Meer landen Danfoss reageerde nog niet op de vraag of ook in Nederland koelinstallaties zijn getroffen. Het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) ziet geen verband tussen de incidenten in Frankrijk en het ‘cybersecurityincident’ dat Ahold eerder deze week trof, waardoor het onder andere geen boodschappen kon bezorgen. Hacks zoals in Frankrijk waren er ook in Spanje, Portugal, Polen, Duitsland en België, zei cyberexpert Felix Aime van Sekoia Threat Detection & Research tegen persbureau Reuters. Japan riep vorige week de ‘cybernoodtoestand’ uit vanwege het grote aantal hacks bij bedrijven de afgelopen maanden. Nekovri ondersteunt leden hierbij via de Nekovri Cyber Helpdesk . Daar vinden zij praktische informatie over cyberrisico's en de aanpak van een incident, met aandacht voor de beveiliging van operationele systemen zoals koelinstallaties. Lees het volledige artikel: https://fd.nl/bedrijfsleven/1615554/ai-verruimt-het-werkgebied-van-cybercriminelen-zo-blijkt-uit-hack-van-franse-koelingen
16 oktober 2026
Wie had in 2010 gedacht dat een gezamenlijk initiatief van drie koel- en vrieshuisondernemers en een bevlogen IT-pionier zou uitgroeien tot wat we op zaterdag 10 oktober in Ede mochten bewonderen? Nekovri bezocht de open dag van Boltrics en was onder de indruk van het prachtige iconische pand in Ede en de mogelijkheden en ruimte! Boltrics is al vele jaren lid van Nekovri. Onze gezamenlijke geschiedenis gaat terug tot de ontwikkeling van Nekovri Dynamics. Met financiering vanuit Blokland Coldstores, Harthoorn Coldstores en Lintelo Koel- en Vrieshuizen werd destijds via Nekovri de basis gelegd voor software die aansloot op de dagelijkse praktijk van onze sector. Jan-Cornell van Ekris stond in zijn openingswoord stil bij die bijzondere oorsprong. Mooi dat die geschiedenis een plek kreeg op een dag die vooral in het teken stond van de toekomst. Voor de bijeenkomsten van de gebruikersvereniging 3PL Nekovri Dynamics is ook een fijne locatie ontstaan, wat ook de gebruikersvereniging een stevige boost zal geven. Inmiddels reiken de activiteiten van Boltrics ook ver buiten de koel- en vriessector en wordt de software internationaal ingezet voor uiteenlopende logistieke processen. Het was dus hoog tijd voor een nieuw pand met ruimte voor verdere groei en die een ‘waardig visitekaartje’ van het bedrijf is – en dat is het zeker geworden!  Tijdens de open dag konden bezoekers kennismaken met het nieuwe kantoor, de verschillende technologie, de mensen achter Boltrics en waren er allerlei leuke activiteiten. Mooi was dat ook de inwoners van Ede welkom waren; het pand is immers zoals hierboven al beschreven ‘iconisch’ in Ede. In de verschillende gesprekken kwamen de trots en het enthousiasme mooi naar voren! Aart Doorn, Jan Bolks, Jan-Cornell van Ekris en het hele Boltrics-team: namens Nekovri van harte gefeliciteerd met jullie prachtige nieuwe thuis! We zijn vanzelfsprekend extra trots op onze jarenlange verbondenheid en wensen iedereen heel veel werkplezier.
16 oktober 2026
Davey Gerlings, CEO van Nekovri, nam op 13 oktober deel aan een energiepanel tijdens Cold Chain Live! in Telford. Cold Chain Live! is het jaarlijkse tweedaagse congres en de vakbeurs van de Britse Cold Chain Federation voor de temperatuurgecontroleerde logistieke sector. Ook Ben Whitelam, Director of Commercial bij npower Business Solutions, Tom Southall, Deputy CEO van de Cold Chain Federation, en Andrew Baldwin, Managing Director bij Reed Boardall, namen deel aan het panel. De discussie ging over energieprijzen, flexibiliteit, duurzaamheid en energiezekerheid. Gerlings schetste hoe het energievraagstuk in zijn elf jaar bij Nekovri is veranderd: van collectieve energie-inkoop, via de energieprijscrisis en een werkbaar toeslagmechanisme, naar de huidige uitdaging van netcongestie. “Energiebeleid moet daarom ook als industriebeleid worden benaderd. Mario Draghi heeft dit in een gerespecteerd rapport al eerder neergelegd, maar de uitvoering door EU-lidstaten blijft achter. Terwijl de elektrificatie doorgaat, is het vooral van belang vooruit te kijken naar de beschikbaarheid van energie en netcapaciteit. Bij schaarste moet de kritieke koudeketen prioriteit krijgen!” Ook in het Verenigd Koninkrijk spelen hoge energieprijzen en energiebelastingen een rol en is sprake van netcongestie. De Nederlandse en Britse markt kennen daarmee vergelijkbare uitdagingen. Flexibiliteit kwam eveneens uitgebreid aan bod. Koel- en vrieshuizen kunnen in theorie als thermische batterij bijdragen aan het energiesysteem, maar de praktijk is complexer. De samenwerking met netbeheerder Liander rond Gepland Koelen en CSC-contracten bood concrete voorbeelden. Gerlings:  “De koel- en vriesmarkt is zo dynamisch dat het heel complex is om rigide contracten te sluiten met een netbeheerder. Na veelvuldig overleg hebben we wel een werkbare pilot weten te fabriceren in Nederland. Tegelijkertijd liggen er kansen. In 2025 waren er in Nederland bijna 600 uren met negatieve day-aheadprijzen.” Cold Chain Live! trok dit jaar ongeveer 480 deelnemers en is daarmee een van de grootste evenementen voor de koudeketen in Europa. De samenwerking tussen de Cold Chain Federation en Nekovri is goed. Tijdens het congres is afgesproken die verder te intensiveren.